Nōnnulla sunt quae experiendō magis quam discendō cognoscimus. Nēmō quidem artis fabrīlīs vel mēchanicae sē magistrum profitētur quīn plūrēs annōs in eā exercendā insumpserit. Doctrīna, quae litterīs discitur, experientiā locupletātur atque perficitur.

Quod sī in hūmānīs artibus rēs sīc sē habēre comperīmus, quid dē scientiā dīvīnā dīcerēmus? Ea enim quae hūmānam industriam superant, et prōinde super nātūram sīta sunt, hūmānō ingeniō perficī nōn possunt: Spīritus Dei hīc operārī dēbet.

Christianus quisque dē cruce, id est, dē dolōribus quōs in vītā patimur multa audit, legit, cōnsīderat. Neque tamen haec crucis scientia ex sōlīs ēvangeliīs aliīsque religiōsīs scrīptīs acquīritur: opus erit labōrēs aliquandō subīre atque suam quisque crucem tollere Dominumque sectārī. Nunc tibi nōn dolet? Nullumne grave malum unquam passus es? Exspectā; animum interim praeparā: adveniet.

Haec tamen scientia crucis, quam mala et adversa experiendō perficimus, nōn in dolōribus perītōs nōs facit, sed in misericordiā dīvīnā, quam in malīs experīmur. Doctiōrēs ergō fīmus clēmentiā et cāritāte dīvīnā, quās Deus in summā nostrā calamitāte dēmōnstrat.

Pānem Deus cōnficit suā bonitāte misericordiāque confertum: ad dulcem tamen nucleum nōn venītur nisi per dūrum putāmen. Sunt enim labōrēs nostrī quasi putāmen seu involūcrum rigidum, asperum, squalidum, prope impenetrābile, quod nōn Deus sed nōs effēcimus. Quod tamen, etsī tāle foris vidēmus et tangimus, intus tamen nucleum mollissimum dulcissimumque gustāmus.

Matthaeus Mariano Costa

Blandē agendum est cum tenerīs. Plantula quae aurā dūriōre perit, ad mātūritātem blandiōre perdūcitur. Patientia habenda est principiō: tālis est ergā nōs misericordia et dīvīna clēmentia.

Ecce adulescēns lēgis dīligēns observātor accurrit et interrogat: “Magister”, inquit, “quid mihi opus est ut vītā beātā perfruar?” Cui Dominus ait: “Sī perfectam vitae integritātem assequī dēsīderās, distribūtīs tuīs fortūnīs mea sectāre vestīgia!”. Fēminae autem adulterae, quae tot peccātōrum nexibus tenēbātur, Dominus ūnum quoddam et simplicissimum dīxit: “Neque tē Ipse condemnō. Posthāc vērō nē peccāveris”.

Sī ita misericordia dīvīna sē gerit ergā nōs, cūr ā tē et ab aliīs optima semper exspectās? Nōnne insānae mentis est exigere ut aegrōtus, quī vix spīrāre potest, surgat et cūrrat? Aliter agit misericordia dīvina, quae vērē efficax est, etsī lenta vidēātur.

Vidē marmor et cēram: in cērā facile et citō figūra indūcitur; ex marmore autem multō diūturnōque labōre sculptor lapidem incīdendō imāginem effingit. Cōnstantia tamen moram labōremque compensat: cēra, quae facile imāginem sūmpsit, parī facilitāte dēpōnet; marmor, quod multīs ictibus fōrmam recēpit, nec per saeculum āmittet.

Sī arbuscula tuae cultūrae et operī nōn bene respondeat, nōn statim exstirpanda est: quod hodiernus negāvit, diēs crāstinus praebet. Exspectā, purgā, stercorā, irrigā: Deus incrēmentum dabit.

Matthaeus Mariano Costa.

Cūr animō agitātō ut musca hūc illūc volitāmus? Cūr ā cōnsistendō abhorrēmus? Cūr, vixdum ē cubiculō surgimus, oculī aurēsque famē quādam vidēre et audīre concupiunt? Silentium aegrē ferimus; ferit nōs silentium.

Ferit silentium quia dum externa silēmus, ea quae intus, ea quae in īmō pectore nostrō latent movēre, loquī, clāmāre incipiunt. Memoria, angōrēs, cōnscientia nostra forās veniunt. Mēns statim, nē dolōris memoriā dēiciātur, nē praesentiārum rērum cūrīs distendātur, nē cōnscientiā omnia perscrūtante accūsētur, mēns, inquam, interiōra silet aliēnīs sē offerēns.

Nūllum rēvērā silentium usquam datur: aut interiōra compescimus externīs dēditī, aut illa tractāmus dum arcēmus externa.

Nē timeāmus quae intus sunt īnspicere: initiō quidem dolent. Datā tamen operā, ea moderāmur, pācāmus. Nostra quidem sunt. Sī apertē cum dolōribus nostrīs contendimus, eōs nōn esse hostēs comperīmus.

Fac tuum illud Senecae cōnsilium: “prīmum argūmentum compositae mentis exīstimō posse cōnsistere et sēcum morārī”. Cōnscientiae tuae cēde: est illa, sī probē īnstitūta est, tabernāculum in īmō pectore ubi Deus tēcum commorātur.

Matthaeus Mariano Costa

Amīcus quid est? Speculum. Homō enim ut vultum suum per sē ipse nōn cernit, ita mōrēs suōs vix intuētur vel nōn satis aequē sincērēque discernit. Mēns facile in suō errōre cōnīvet, culpam imprūdenter excūsat, versicolōrī pigmentō vulnera occultat. Opus est amīcum habēre, vērum, sincērum, quī maleficia nostra in censūram vocāre nōn timeat.

Quī semper laudārī cupit vel quī crēdit nihil in sē dignum esse censūrā, vīvit arroganter. “Quī dīcit sē sine peccātō esse, mendax est”. Putāsne tē pauca vitia habēre? Animō attendē: quantō pauciōrēs dēfectūs in tē dēprehendis, tantō plūrēs rēvērā subiacent. Quī sānctus est sē omnium peccātōrum pessimum existimat.

Sī grātiās agis eī quī tē dē maculā in vultū monet vel incomptam indicat vestem, cūr aegrē fers et stomachāris cum tē amīcus hortātur dē rē quae nōn leviter corpus offendit, sed animum altius sauciat?

Plūs amat quī opportūnē reprehendit quam quī tē laude prōsequitur: ille amātor tuī, hic saepe adūlātor. Amīcus nōn vult bene tibi dīcere, sed bonum tē facere. Computā igitur inter benefactōrēs quī tuī sīc gerunt cūram.

Matthaeus Mariano Costa

Quantō altiōre in locō aliquis cōnstituitur, tantō eius lapsus damnōsior. Sōlis maculae et lūnae dēfectūs palam sunt omnibus; similiter lātē diffunditur scandalum quod vēnit ab eō, quem vocātiōnis altitūdō in sublīmem locum ēvēxit.

Praeclara profectō est baptismatis dignitās. At quam paucī eam aestimant: “Agnosce”, ait Leō Magnus, “ō chrīstiāne, dignitātem tuam”. Quid vērō dē sacerdōtiī altitūdine dīcam? Iuvat illa Horatiī verba repetere: “celsae turrēs graviōre cāsū dēcidunt”. Quō quidem cāsū nōn sibi sōlī nocet, sed et minōribus, quibus circumdatur.

“Vae hominī illī, per quem venit scandalum!” Quam noxium cuiuslibet chrīstiānī scandalum! Sed quod ūnīus sacerdōtis pravum exemplum corrumpit, vix multōrum dīligentia instaurat. Sal quō condiendus erat populus, sī corrumpātur, ad quid valet nisi ut mittātur forās?

Vulgus, quod in ūnō videt, facile dē omnibus praedicat: “malus iste, malī cēterī”. Iniūsta sānē opīniō et temerāria, sed tamen frequentissima. Prōpendunt in malum hominum sententiae. Quapropter maior cautiō prūdentiaque suādētur iīs quōs populus omnis observat et iūdicat. Iūlius Caesar, cum ūxor sua adultēriī accūsāta esset neque ipse crīmen ūllum invenisse dixisset, eam tamen repudiāvit. Interrogātus cūr repudiasset uxōrem quam innocentem esse crēdēbat, respondit: “quoniam putō omnēs meōs familiārēs tam suspiciōne quam crīmine carēre oportēre”.

Multa quidem sunt licita quae tamen populum indoctum in errōrem indūcere possunt: “nōn omnia expediunt”, ait Apostolus. Videat igitur bonus chrīstiānus an quod sit actūrus expediat; videat bonus sacerdōs nōn sōlum quāle sit quod agit, sed etiam quālēs sint ovēs quās agit.

Matthaeus Mariano Costa

Virtūtem et meritum obtinēmus cum prōpēnsiōnēs malās flectimus. Facile enim virtūs cum indole et quādam nātūrae facilitāte cōnfunditur. Quisnam, cum videt lignum neque īrāscī neque libīdine commovērī, id sānctum putāret? Nātūra ita nōs ad nōnnūllā prōclīvēs fēcit ut aliī hominēs ea in nōbīs admīrantur quae sine difficultāte, immō cum quādam voluptāte cōnficimus.

Āctiō autem tum laudem merētur cum vim nōbīs īnferimus, cum fortī animō et magnō cōnātū prāvīs prōpēnsiōnibus adversāmur eāsque moderāmur. Arduitās dat virtūtibus pretium. Quī nōn temptātur, quid scit? Facile est improbum nōn esse cāsū: iste ab occāsiōne pendet.

Nūlla sine certāmine et proeliō spērētur corōna. Estne in tē amor nātīvus sōlitūdinis? Hominum fuga in tē ad virtūtem nōn assurgit: temperā hanc prōpēnsiōnem auxilium aliīs ferendō ! An magis amās turbae strepitum atque frequentem concursātiōnem? Sēdā enim hanc animī agitātiōnem cōnsistendō et tēcum morandō!

Nōsce tē ipsum: prōficiēs sī pugnāverīs.

Matthaeus Mariano Costa